Nowe uprawnienia PIP od 2026 roku: inspektor z mocą przekształcania umów. Co musi wykazać pracodawca?

Od 2026 roku przedsiębiorcy muszą przygotować się na jedną z najpoważniejszych zmian w obszarze prawa pracy od lat. Państwowa Inspekcja Pracy zyska bowiem nowe kompetencje, a kluczowe z nich mogą bezpośrednio przełożyć się na sposób zatrudniania współpracowników w modelu B2B czy na podstawie umów cywilnoprawnych.

Odwrócony ciężar dowodu – to pracodawca musi udowodnić brak etatu.

Największą zmianą będzie odwrócenie ciężaru dowodu. Dotychczas to inspektor musiał wykazać, że w danej relacji faktycznie dochodzi do świadczenia pracy etatowej. Po zmianach sytuacja odwróci się o 180 stopni – to pracodawca będzie musiał udowodnić, że dana współpraca nie jest stosunkiem pracy, lecz rzeczywiście niezależnym B2B lub zleceniem.

W praktyce wymaga to czegoś więcej niż odpowiednich klauzul w umowie. Jeśli sposób wykonywania obowiązków przypomina typowy etat, przedsiębiorca będzie mieć bardzo ograniczone pole manewru.

Kontrole zdalne i wymiana danych między instytucjami

Kolejna nowość to pełna synergia systemów informacyjnych ZUS, CEIDG, KAS i KRUS. PIP zyska możliwość:

• prowadzenia kontroli zdalnych,
• wykonywania działań bez zapowiedzi,
• analizowania danych i porównywania ich krzyżowo z innymi instytucjami,
• automatycznego wychwytywania nieprawidłowości dotyczących zatrudnienia.

To oznacza, że relacje B2B, samozatrudnienie i umowy cywilnoprawne znajdą się pod dużo dokładniejszą lupą, a ryzyko wykrycia nadużyć wzrośnie wielokrotnie.

Wyższe mandaty – koniec „niegroźnego ryzyka budżetowego”

Obecny próg mandatów – do 2 tys. zł – przestanie obowiązywać. Kary za nieprawidłowości związane z formą zatrudnienia zostaną znacząco podwyższone, co sprawi, że błędna kwalifikacja umowy nie będzie już „kosztem prowadzenia działalności”, ale realnym zagrożeniem dla budżetu firmy.

2026: koniec „strefy komfortu” dla umów cywilnoprawnych

Przedsiębiorcy powinni przygotować się na to, że umowy cywilnoprawne, w szczególności B2B, staną się obszarem wysokiego ryzyka. Konieczne będzie:

• uporządkowanie dokumentacji,
• dostosowanie zasad współpracy,
• weryfikacja zgodności z aktualną linią orzeczniczą,
• audyt relacji z kontraktorami i zleceniobiorcami.

Bez wcześniejszych działań umowy tego typu mogą zamienić się w „pole minowe”.

 

B2B, zlecenie czy jednak etat? Kluczowe cechy stosunku pracy

Zgodnie z art. 22 §1 Kodeksu pracy stosunek pracy powstaje, gdy pracownik wykonuje pracę:

• osobiście,
• w określonym miejscu i czasie,
• pod kierownictwem pracodawcy,
• za wynagrodzeniem, niezależnie od tego, jak nazwana jest umowa.

W praktyce, jeżeli osoba:

• pracuje codziennie w stałych godzinach (np. 9–17),
• jest obecna w biurze pracodawcy,
• raportuje zadania,
• nie może powierzyć pracy osobie trzeciej,

to mamy do czynienia ze stosunkiem pracy, a nie z B2B czy zwykłym zleceniem – nawet jeśli podpisany dokument wskazuje co innego.

Treść umowy ma znaczenie, ale o kwalifikacji decyduje sposób jej wykonywania. Klauzule o samodzielności nie uratują sytuacji, jeśli realnie współpraca wygląda jak etat.

Jeżeli chcesz sprawdzić, czy Twoje umowy i model współpracy są zgodne z aktualnymi wymogami oraz przygotować firmę na zmiany od 2026 roku zapraszamy do kontaktu.